Công bằng & sòng phẳng
Sòng phẳng là gì: rõ ràng chuyện tiền có làm mất tình không
Sòng phẳng là rõ chuyện góp và nhận. Rõ ràng tự nó không làm mất tình; dùng sai kiểu tính sổ cho sai mối quan hệ mới làm người thân, bạn bè chạnh lòng.
Công bằng & sòng phẳng
Vì sao ta so phần mình với phần người, chuyện tiền bạc, quỹ chung, mượn trả và người ăn theo trong nhóm.
Công bằng & sòng phẳng
Công bằng & sòng phẳng
Thuyết công bằng của Adams: vì sao ta luôn so phần mình với phần người
Thuyết công bằng của J. Stacy Adams: ta so tỉ lệ nhận được trên công bỏ ra của mình với người bên cạnh; thấy lệch thì bực và tìm đủ cách để cân lại.
Công bằng & sòng phẳng
Khỉ mũ và quả nho: ác cảm với bất công có cả ở động vật
Thí nghiệm của Brosnan và de Waal (Nature, 2003): khỉ mũ từ chối dưa chuột khi bạn bên cạnh được nho. Kết quả, phản biện và bài học cho người.
Công bằng & sòng phẳng
Đi ăn ai trả: mời, góp, chia đôi theo thói quen người Việt
Đi ăn ai trả tuỳ người rủ, tuổi tác, dịp vui và thói quen của nhóm. Mời, góp hay chia đều đều ổn nếu cả bàn hiểu giống nhau ngay từ trước khi gọi món.
Công bằng & sòng phẳng
Người ăn theo trong nhóm: vì sao một người trốn việc làm cả nhóm bực
Người ăn theo hưởng công sức chung mà góp ít. Nghiên cứu cho thấy phần đông là người hợp tác có điều kiện, nên một người trốn việc kéo cả nhóm xuống.
Công bằng & sòng phẳng
Làm bài nhóm ở trường: chia phần sao cho không ai gánh cả nhóm
Bài nhóm chia công bằng khi chốt phân công theo tên ngay buổi đầu, làm đóng góp từng người nhìn thấy được và thống nhất trước cách xử lý người trễ.
Công bằng & sòng phẳng
Mượn không trả, trả muộn: chuyện nhỏ làm sứt mẻ quan hệ lớn
Mượn không trả thường do quên, hẹn lạc quan rồi ngại nên né. Người cho mượn thì nhớ từng món. Vì sao lệch vậy và cách cho mượn, trả đồ cho nhẹ lòng.
Công bằng & sòng phẳng
Tính thiệt hơn trong tình thân: khi nào nên nhớ, khi nào nên bỏ qua
Bắt đầu ghi sổ góp và nhận với người thân thường là dấu hiệu quan hệ đang đổi chất. Nên nhớ gánh nặng lệch kéo dài, nên bỏ qua món nhỏ mang tính quan tâm.
Công bằng & sòng phẳng
Quỹ nhóm bạn, quỹ lớp, quỹ họ: giữ minh bạch để khỏi nghi nhau
Quỹ chung giữ minh bạch nhờ luật thu chi rõ từ đầu, sổ sách ai cũng xem được và người cầm quỹ có người cùng kiểm, theo các nguyên tắc của Elinor Ostrom.
Công bằng & sòng phẳng
Chịu thiệt để phạt người gian: thí nghiệm của Fehr và Gächter
Fehr và Gächter (Nature, 2002): nhiều người bỏ tiền túi để phạt kẻ không góp vào quỹ chung, nhờ vậy hợp tác tăng. Kèm mặt trái: phạt cả người tốt.